Tin tức - sự kiện

Thoái hóa giác mạc là nhóm các biến đổi xảy ra tại giác mạc – lớp mô trong suốt nằm phía trước mắt. Một số dạng thường gặp hơn khi tuổi cao, trong khi những dạng khác có thể liên quan đến bệnh lý mắt kéo dài, chấn thương, viêm hoặc sự lắng đọng bất thường của lipid, canxi trong giác mạc.

Không phải mọi trường hợp thoái hóa giác mạc đều nguy hiểm hoặc gây giảm thị lực. Nhiều tổn thương chỉ được phát hiện tình cờ khi khám mắt. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể làm giác mạc mất độ trong hoặc bề mặt trở nên không đều, từ đó ảnh hưởng đến thị giác.

Các dạng thoái hóa giác mạc thường gặp

Vòng cung giác mạc tuổi già

Vòng cung giác mạc tuổi già (arcus senilis) hình thành do lipid lắng đọng ở vùng ngoại vi giác mạc, tạo thành vòng màu trắng xám hoặc trắng vàng gần rìa giác mạc. Tình trạng này thường xuất hiện ở cả hai mắt và gặp phổ biến hơn ở người lớn tuổi.

Do tổn thương nằm ở ngoại vi nên thường không ảnh hưởng đến thị lực và không cần điều trị tại mắt. Nếu vòng cung giác mạc xuất hiện ở người trẻ, bác sĩ có thể cân nhắc đánh giá thêm các yếu tố nguy cơ rối loạn lipid máu tùy từng trường hợp.

Thoái hóa rìa Vogt

Thoái hóa rìa Vogt (Vogt limbal girdle) là biến đổi thường gặp ở người lớn tuổi, biểu hiện bằng những vùng hoặc dải trắng xám ở ngoại vi giác mạc, thường ở phía mũi hoặc thái dương.

Đây thường là tình trạng lành tính, tiến triển chậm và ít ảnh hưởng đến thị lực nên đa số trường hợp không cần điều trị.

Cornea guttata và loạn dưỡng nội mô Fuchs

Cornea guttata là tình trạng xuất hiện các guttae – những vùng lồi bất thường của màng Descemet liên quan đến lớp nội mô giác mạc. Guttae có thể xuất hiện đơn độc, không gây triệu chứng và không đồng nghĩa người bệnh mắc loạn dưỡng nội mô Fuchs.

Tuy nhiên, guttata cũng là một dấu hiệu thường gặp trong loạn dưỡng nội mô Fuchs. Khi bệnh tiến triển và chức năng tế bào nội mô suy giảm, giác mạc có thể bị phù, khiến người bệnh nhìn mờ, chói hoặc thấy quầng quanh nguồn sáng. Một số người có biểu hiện nhìn mờ rõ hơn vào buổi sáng.

Vì vậy, khi phát hiện guttata, bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng nội mô và giác mạc để xác định người bệnh chỉ cần theo dõi hay cần điều trị.

Thoái hóa giác mạc dạng “da cá sấu”

Thoái hóa dạng da cá sấu (crocodile shagreen) tạo nên những vùng trắng xám hình đa giác trong nhu mô giác mạc, xen kẽ với những vùng giác mạc còn trong.

Đây thường là biến đổi lành tính liên quan đến tuổi, được phát hiện tình cờ khi khám mắt và đa số không ảnh hưởng đáng kể đến thị lực.

Lắng đọng lipid giác mạc

Lắng đọng lipid giác mạc (lipid keratopathy) xảy ra khi lipid tích tụ trong mô giác mạc. Tình trạng này có thể xuất hiện nguyên phát nhưng thường gặp hơn ở những vùng giác mạc có tân mạch sau viêm, chấn thương hoặc bệnh lý giác mạc trước đó.

Nếu tổn thương nằm ở ngoại vi, thị lực có thể ít bị ảnh hưởng. Khi lắng đọng lipid lan vào vùng trung tâm giác mạc, người bệnh có thể bị giảm thị lực.

Điều trị tập trung vào xác định và kiểm soát nguyên nhân, đặc biệt các bệnh lý gây viêm hoặc tân mạch giác mạc. Việc có cần can thiệp thêm hay không sẽ được bác sĩ quyết định dựa trên mức độ tổn thương.

Thoái hóa dải băng

Thoái hóa dải băng (band keratopathy) là tình trạng canxi lắng đọng ở các lớp nông của giác mạc, chủ yếu vùng dưới biểu mô và màng Bowman.

Bệnh có thể liên quan đến một số tình trạng viêm mắt mạn tính hoặc rối loạn chuyển hóa làm tăng canxi máu; một số trường hợp không xác định được nguyên nhân.

Khi tổn thương còn ở ngoại vi, người bệnh có thể chưa có triệu chứng. Nếu canxi lan vào vùng trung tâm giác mạc hoặc làm bề mặt giác mạc không đều, người bệnh có thể nhìn mờ, cộm hoặc đau.

Điều trị trước hết cần xác định và xử trí nguyên nhân nếu có. Trường hợp tổn thương gây giảm thị lực hoặc khó chịu đáng kể, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc loại bỏ lớp canxi bằng các phương pháp phù hợp.

Thoái hóa dạng nốt Salzmann

Thoái hóa dạng nốt Salzmann (Salzmann nodular degeneration) đặc trưng bởi những nốt trắng xám hoặc xanh xám nằm ở lớp nông của giác mạc.

Bệnh có thể liên quan đến tình trạng viêm hoặc bệnh lý bề mặt nhãn cầu kéo dài như khô mắt, viêm bờ mi, rối loạn chức năng tuyến Meibomius hoặc tiền sử bệnh giác mạc. Tuy nhiên, một số trường hợp không xác định được nguyên nhân rõ ràng.

Nếu tổn thương nhẹ và không ảnh hưởng thị lực, người bệnh có thể chỉ cần theo dõi và điều trị các bệnh lý bề mặt nhãn cầu đi kèm. Khi tổn thương gây nhìn mờ, loạn thị không đều hoặc khó chịu đáng kể, bác sĩ sẽ cân nhắc phương pháp can thiệp phù hợp.

Khi nào cần đi khám mắt?

Người bệnh nên đi khám chuyên khoa mắt khi xuất hiện nhìn mờ tăng dần, chói sáng, nhìn quầng quanh nguồn sáng, cộm xốn kéo dài, đau mắt hoặc nhận thấy giác mạc có vùng trắng đục bất thường.

Nếu thị lực giảm nhanh, mắt đỏ đau nhiều hoặc sợ ánh sáng, cần đi khám sớm vì những biểu hiện này không nên mặc định là do thoái hóa giác mạc hay tuổi tác mà có thể liên quan đến những bệnh lý mắt khác cần được xử trí kịp thời.

Thoái hóa giác mạc điều trị như thế nào?

Không có một phương pháp điều trị chung cho tất cả các dạng thoái hóa giác mạc. Việc điều trị phụ thuộc vào loại tổn thương, nguyên nhân, vị trí và mức độ ảnh hưởng đến thị lực.

Nhiều thay đổi liên quan đến tuổi chỉ cần theo dõi định kỳ. Với các trường hợp có bệnh lý giác mạc hoặc bệnh toàn thân đi kèm, điều trị nguyên nhân đóng vai trò quan trọng. Khi tổn thương gây giảm thị lực hoặc khó chịu đáng kể, bác sĩ chuyên khoa giác mạc có thể cân nhắc các biện pháp điều trị hoặc phẫu thuật phù hợp.

Kết luận

Thoái hóa giác mạc bao gồm nhiều dạng khác nhau và không phải trường hợp nào cũng nguy hiểm hay cần điều trị. Đặc biệt ở người cao tuổi, nhìn mờ có thể do nhiều nguyên nhân như đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc, glôcôm hoặc các bệnh lý giác mạc khác.

Vì vậy, khi thị lực thay đổi hoặc xuất hiện bất thường ở giác mạc, người bệnh nên được khám mắt để xác định chính xác nguyên nhân thay vì tự cho rằng đó chỉ là biểu hiện của tuổi già.